SIGNALEREN VAN EEN DREIGENDE BURN-OUT

Wat zijn signalen van (beginnende) burn-out? Wat kun jij eraan doen als leidinggevende en als medewerker om het niet zover te laten komen? Burn-out wordt gekenmerkt door extreme vermoeidheid (uitputting), afstand nemen van het werk en weinig vertrouwen in je eigen kunnen.

Kort nadat werknemers burned-out raken, noemen zij dit ‘in één keer….’. Niets is minder waar. Een burn-out bouwt zich maanden- en soms jarenlang op. En juist doordat het langzaam opbouwt hebben ze het niet in de gaten. Ze voelen zich af en toe moe en denken ‘Ik moet gewoon wat vaker eerder naar bed’. De werknemer werkt af en toe over om iets af te krijgen of denkt ’s avonds nog even na over wat er allemaal op het werk moet gebeuren. Onopgemerkt komt er elke dag, elke week, elke maand een laagje bovenop. De werknemer voelt zich vaker en in toenemende mate moe, is steeds vaker aan het piekeren, heeft vaker last van lichamelijke klachten, hij krijgt vaker zijn werk niet af, maakt steeds meer fouten doordat hij er niet helemaal bij is met zijn hoofd en wordt steeds prikkelbaarder. Dan zijn er ook nog de signalen die niet zichtbaar zijn op het werk: privé veranderingen. Dit gaat heel geleidelijk, totdat zijn lichaam zegt ‘stop’, de batterij is leeg . Hij kan tegen die tijd (soms letterlijk) geen stap meer verzetten.

LET OP DE GEDRAGSMATIGE EN FYSIEKE SIGNALEN

Het gevolg van het langdurig niet signaleren en of negeren van de signalen is uiteindelijk totale uitputting, die vaak samen gaat met een groot aantal fysieke klachten (zoals hyperventilatie, hartkloppingen, paniekaanvallen, maag- en darmklachten, vergeetachtigheid, concentratieproblemen, slecht slapen en hoofdpijn). Naast deze fysieke signalen zijn voor de werkgever en de naaste collega’s vooral de gedragsmatige kenmerken van een naderende burn-out waarneembaar: de werknemer reageert (anders dan men van hem gewend is) emotioneel, angstig, schrikkerig, cynisch of negatief, uit vaak kritiek op hoe het gaat en uit zich meer en meer als slachtoffer.

WAT ALS MIJN WERKNEMER DE SIGNALEN VAN BURN-OUT NEGEERT OF ONTKENT?

Meestal zijn het niet de werknemers zelf die door hebben dat ze dreigen burn-out te gaan. Zij melden zich pas ziek als ze lichamelijk echt niets meer kunnen. Als je als leidinggevende het vermoeden heeft dat een werknemer overspannen of burn-out dreigt te raken, is het raadzaam om dit in een persoonlijk gesprek met de werknemer te bespreken.

Deze checklist kan de leidinggevende of de HR-professional gebruiken om burn-out voortijdig te (h)erkennen:

CHECKLIST BURN-OUT SIGNALERING

De werknemer:

  • meldt zich vaker kortdurend ziek met ‘onschuldige’ klachten als griep of hoofdpijn;
  • reageert emotioneel op collega’s of klanten;
  • is vaak geïrriteerd en pakt grapjes als persoonlijke kritiek
  • zijn werk prestaties worden minder;
  • voelt zich moe, ook al zegt hij genoeg te hebben geslapen, leeft van weekend naar weekend, van vakantie naar vakantie.
  • ervaart zijn werk als zinloos;
  • emotionele huilbuien, of juist agressieve reactie.
  • piekert veel over het werk, ook als hij thuis is;
  • heeft (veel van) zijn sociale activiteiten en hobby’s opgegeven;
  • heeft (veel) negatieve gedachten over zichzelf;
  • Zijn gewicht is of toegenomen of juist afgenomen.

Herken je een aantal van deze signalen bij een medewerker? Dan is het tijd om actie te ondernemen.

EEN VERHOOGDE RISICOGROEP

Het is een misverstand dat het een bepaalde risicogroep is die burn-out raken. Over het algemeen zijn het juist de ambitieuze, hardwerkende, loyale werknemers die het overkomt. En ook als u niet op de juiste plek zit verhoogt u de kans op een burn-out. Neemt niet weg dat het iedereen kan overkomen. Zie het plaatje hiernaast voor de belangrijkste persoonlijkheidskenmerken van werknemers die een hoog risico lopen om burn-out te raken.

persoonlijkheidskenmerken van risicogroep

OORZAKEN VAN BURN-OUT

Vaak wordt- ten onrechte – gedacht dat een hoge werkdruk de enige of voornaamste oorzaak is van burn-out. Hoge werkdruk kan de spreekwoordelijke druppel zijn die de emmer doet overlopen, maar het is niet dé oorzaak van burn-out.

Burn-out is het gevolg van een zeer complex samenspel van vele factoren: erfelijke factoren (zoals stressbestendigheid), persoonlijkheidskenmerken, de interactie met de omgeving, belangrijke life-events, stressvolle situaties of triggers en zelfs de opvoeding vanuit aangeleerd gedrag. “Hoe ga je om met stress en of verantwoordelijkheid”? Organisaties kunnen ook een cultuur hebben die een voedingsbodem vormt voor burn-out.

EERSTE HULP BIJ EEN DREIGENDE BURN-OUT

Zeker in preventieve zin kan de leidinggevende en de HR-professional een belangrijke rol spelen bij het voorkomen van burn-out.

  • Zichtbaar maken van de individueel en/of teamgewijs de aanwezige werk gerelateerde en persoonlijke hulpbronnen. Wat gaat al goed? Wat heeft aandacht nodig? Waar zit groei?
  • Stimuleer en adviseer leidinggevenden om in gesprek te gaan met hun medewerkers over passie, talenten en energiegevers; zo vergroot je de kans dat zij onzichtbare, onbenutte talenten van medewerkers (helpen) aanboren en inzetten;
  • Investeer in coachend en transformationeel leiderschap
  • Neem de talenten en verlangens van medewerkers als uitgangspunt, in plaats van de formele functiebeschrijvingen;
  • Besteed aandacht aan het evenwicht tussen werken en ontspanning, resultaten behalen en plezier hebben samen.
  • Kies voor ontwikkel- en coachingsprogramma’s die medewerkers uitdagen om te reflecteren op de eigen persoonlijkheidskenmerken, coping stijl en hulpbronnen;
  • Organiseer workshops over bevlogenheid, het tegenovergestelde van burn-out;
  • (H)erken elkaar op het werk, wees vriendelijk. Zorg dat iedereen zich welkom voelt.
  • Wijs medewerkers op hun verantwoordelijkheid als het gaat om het maken van de juiste keuzes, bijvoorbeeld met betrekking tot een passende functie, werkomgeving en de persoonlijke hulpbronnen (optimisme, hoop, veerkracht, zelfvertrouwen); zie hiervoor de loopbaanbegeleiding ‘Should I Stay, ore should I go‘?
  • Schakel tijdig deskundige externe begeleiding in bij het vermoeden van een burn-out.

Wanneer de werknemer zelf aangeeft dat hij/zij zijn werk niet meer optimaal kan uitvoeren, is het raadzaam om als werkgever vroegtijdig externe begeleiding in te schakelen. Het voordeel van tijdige en preventieve begeleiding is dat de werknemer nog voldoende energie heeft om samen met zijn begeleider/coach belemmerende patronen te onderzoeken en te kijken hoe deze patronen bijsturen/veranderd kunnen worden in helpende patronen. Als er sprake is van klachten die duiden op een dreigende burn-out, is het verstandig om een coach/counselor in te schakelen. Daarmee kan langdurige uitval mogelijk voorkomen worden.

Er zijn meerdere professionals die een rol spelen bij de begeleiding van de werknemer die burn-out dreigt te raken. Veel werknemers gaan als eerste naar de huisarts en/of naar de bedrijfsarts. De bedrijfsarts kijkt of er medisch gezien sprake is van ongeschiktheid voor het uitvoeren van de functie en geeft hierover zijn advies. Denk bijvoorbeeld aan aangepaste werktijden of andere minder belastende taken uitvoeren. Het advies van de bedrijfsarts is altijd leidend. Om burn-out te voorkomen of om hiervan te herstellen, is begeleiding door een deskundige hulpverlener nodig. Steeds vaker schakelen werknemers zelf een burn-outcoach/counselor in.

BURN-OUT BEGELEIDING DOOR RELEASE YOURSELF

Een effectieve begeleiding staat of valt met het scherp krijgen van de oorzaken en de aanleidingen van de burn-out, die per persoon anders zijn. Op basis hiervan bepaalt de coach/counselor de meest duurzame aanpak. In tegenstelling tot wat sommige bedrijfsartsen aanraden, is passiviteit vaak het eerste en meest moeilijke leerpunt voor iemand met burn-out. Het onvermogen om los te laten, nee te zeggen, achterover te leunen, nutteloos zijn. Om stil te staan en uit te ademen en werkelijk niks te doen is misschien wel de grootste uitdaging van iemand met burn-out.

Het voordeel van begeleiding door een professionele burn-out coach/counselor van Release Yourself is dat deze uitgaat van persoonlijke energiebronnen, het vergroten van het zelfvertrouwen van de werknemer en het activeren van diens herstelmogelijkheden. Daarbij komt nog het verschil tussen ‘man’ en ‘vrouw’. Dit wordt door veel hulpverleners over het hoofd gezien en niet (h)erkent. Bij Release Yourself erkennen we deze wel degelijk. Het herstel programma voor de vrouw is dan ook anders dan dat van de man. De man zit nou eenmaal anders in elkaar dan de vrouw en daarmee vertellen wij niets nieuws.

RELEASE YOURSELF HEEFT VOOR UW PROBLEEM EEN PASSENDE OPLOSSING.

Bij Release Yourself staat betrokkenheid hoog in het vaandel. U kunt er met een gerust hart terecht voor: